nederlands dagblad, 13 december 2019, Hilbrand Rozema

Nieuwe hoop in Heerlen,

een Limburgse stad met lef

Een nieuwe woonburcht, tevens treinstation, uittorenend boven de heuvelige stad. Hoge, stenen poorten geven Heerlen een vleugje magie, een nieuw cachet. Vanaf nu zal het er beter gaan, is de hoop. Nu alleen nog een nieuwe burgemeester.

Heerlen is ons eigen Roergebied, als ex-mijnstad aan de Duitse grens, uitloper van de kolengordel in Noordwest-Europa. Wie terugkeert uit deze gezellige winkel- en museumstad, krijgt te horen: ‘En, hoe is het met de junks?’ Een verouderd beeld: begin deze eeuw veegde Operatie Hartslag de straten schoon en werd een beruchte spoortunnel gesloten. Overlast verdween uit het centrum. Maar oude beelden zijn taai. En de strijd tegen leegstand, drugs en criminaliteit (er hangen zo’n tweehonderd camera’s), bevolkingskrimp en armoede is nog niet gestreden. Toch gloort er hoop.

 

De prestigieuze blikvanger, wit en oudroze, die doet denken aan schachttorens, geeft nieuw elan. Het Maankwartier, ontworpen door kunstenaar Michel Huisman, verbindt Noord- en

Zuid-Heerlen. Het dóét iets; de stemming is voorzichtig optimistisch. Schoorvoetend geven de inwoners het toe: ja, het kan mooi worden.

Als het maar goed gaat.

 

meer fierheid

Interim-burgemeester Emile Roemer (SP) is niet verbaasd dat men de kat uit de boom kijkt. Sinds anderhalf jaar bestuurt hij deze ‘stad met lef, maar ook met een verleden’. ‘Honderd jaar terug was dit een dorp met zevenduizend inwoners; de mijnbouw stuwde dat in korte tijd op naar honderdduizend. Het werd de twee na rijkste stad van Nederland. Er zijn eerder heftige veranderingen geweest, Heerlen heeft zichzelf telkens opnieuw moeten uitvinden.’

 

Grote projecten zijn altijd waagstukken. Hier ook: er is leegstand en de woningcorporatie en het UWV kregen wel erg veel meters toebedeeld. ‘Veel ruimte was verhuurd,’ zegt een mevrouw op het station, ‘maar toen de opening in 2016 drie jaar vertraging opliep, moesten kleine ondernemers weer afhaken.’ De aanwezigheid van beveiligers is merkbaar.

 

‘We zijn er ook nog niet’, zegt burgemeester Roemer. ‘Maar dit nieuwe complex is een prachtig statement, dat nog decennia voor trots zal zorgen. Moedig van de gemeenteraad. Tegelijk vergeten we andere wijken niet. En misschien lukt het om het onderwijs weer terug het centrum in te halen. Jonge mensen geven dynamiek.’

 

De nieuwe promotieslogan ‘Heerlen MijnStad’ verwijst naar de mijnen én spoort aan tot fierheid. Al eerder ging men de bescheidenheid te lijf. Een nieuw poppodium is in aanbouw (de Nieuwe Nor), het Glaspaleis werd gerestaureerd. Dit strak-moderne ‘Glaspaleis van Schunck’ is een icoon uit de jaren dertig, een van de duizend belangrijkste twintigste-eeuwse gebouwen ter wereld en symbool bij uitstek voor de naoorlogse bloeitijd, kort en fel, toen Heerlen het onder de grond verdiende geld liet rollen. Diep onder je voeten lopen mijngangen. Niet onder de duizend jaar oude, gele mergel van de Sint-Pancratius: daar groeven de koempels omheen, voor de zekerheid.

 

Ook de schouwburg is vernieuwd: historische grond, want hier kondigde Joop den Uyl in 1965, gedwongen door Arabische aardolie en Gronings aardgas, de sluiting van de mijnen af - mét een grote herstructurering die de werkloosheid laag hield: uit de steenkool kwam de chemie voort (DSM) en DAF in Borne ontfermde zich over

de nu bovengrondse ex-mijnwerkers. Andere tijden …

 

De orkaan van online bestellen maakt winkelstraten stiller, ook hier. Aan espressobar Aroma ligt het niet. Barristo Vasilis Papas (31) zet toegewijd koffie. De Cyprioot streek drie jaar geleden in Limburg neer, de stad is zijn nieuwe thuis. Hij is uiterst positief. ‘Ik zag de sfeer veranderen van mopperig naar positief. Geen stof en modder meer, maar nieuwbouw.’ Sinds maart 2017, toen zijn koffiehuis opende, zag hij het alleen maar beter gaan. ‘Het aantal daklozen nam af. Ik heb respect voor architect Huisman, zelf Heerlenaar; hij geeft nieuw elan en positieve energie. Hij is gedreven, denkt spontaan met ons mee.’

 

leuk cultureel leven

PvdA-bestuurslid Joost Reinaerts (41), import-Heerlenaar uit Kerkrade, sluit aan. ‘Oude beelden van ‘junkiehoofdstad’ zijn echt achterhaald. We staan niet meer in de top tien van armste steden. Men mag wel wat trotser zijn. Het is hier rustiger en goedkoper dan in de Randstad. Ik waardeer de mix van dorps en stads: gemoedelijk, maar met een leuk cultureel leven.’ Hij heeft vertrouwen. ‘De huizenprijzen zijn laag, dat is gunstig.’

 

Toen Roemer aantrad als interim-burgemeester, verbaasde hij zich over de onbekendheid van het culturele aanbod. ‘Het festival Cultura Nova trekt meer bezoekers dan Oerol’, zegt Emile Roemer. ‘Het niveau is hoog, de bescheidenheid daarover onterecht.’

 

Vanaf Heerlen ben je sneller in Keulen dan in Eindhoven, een uurtje. ‘En Aken is twintig minuten’, zegt Reinaerts. ‘We gaan er geregeld ontbijten op zaterdag.’ Hij prijst Roemers pleidooi in Den Haag, onlangs, voor een intercity naar Aken. De burgemeester zelf zegt: ‘Ik snap niet dat alle plannen en investeringen sinds 2003 al klaar zijn, en dat die trein nog steeds niet rijdt. Het is in het voordeel van de Randstad en heel Zuid-Limburg.’

 

Remco de Zwart is rapper en pastor van ParkCityChurch, een pinkstergemeente met zo’n 150 leden. Een actieve, laagdrempelige kerk, de helft van de leden heeft geen kerkelijke achtergrond. Het is een van de lokale kerken die de armoede bestrijden met voedselhulp en tweedehands kleding. De kerk groeit uit z’n jasje, zoekt een groter gebouw. ‘Onze twee vriezers staan nu noodgedwongen in de crèche.’

 

hervonden elan

De kerk telt veel Wajongers en uitkeringsgerechtigden. Menigeen heeft eerder hulp nodig dan dat hij of zij die kan bieden, althans: materieel. De Zwart ziet verandering gloren, in de stad waarvan hij is gaan houden. ‘Het Maankwartier getuigt van visie en lef. Eerder werd lukraak gesloopt en gebouwd; ’s avonds was het onveilig rond het station. Precies daar staat nu dat Maankwartier, een vleug Romeinse bouwkunst als knipoog naar de tweeduizend jaar oude wortels van Coriovallum, de Romeinse bakermat van Heerlen.’

 

De kritiek was niet mals. Waarom zoiets groots neerzetten bij zo veel leegstand? De Zwart was vanaf het begin voor. ‘Durf te dromen! Op langere termijn is dit goed.’ Hij hoopt dat het elan blijft. ‘Geef mij liever enkele volle winkelstraten dan veel lege; maak er woningen van. Internet verandert de wereld, terug naar vroeger kan toch niet.’ De nadruk die Heerlen legt op het urbane, de jongerencultuur, juicht hij toe. ‘Ik hoop dat we jongeren vasthouden, ook met goed onderwijs. Ik vind de combinatie van groen heuvelland en stedelijke sfeer prachtig.’

 

gastvrij

Mienell Blake is lid van evangelische gemeente SouthLife. Zij hoopt op meer aanbod en onderwijs voor jongeren. ‘Er is weinig wat jongeren bindt. Mijn vriendinnen studeren in Eindhoven, Tilburg en Breda. Zij blijven daar dan hangen.’ Ze werkt in de hulpverlening en betwijfelt of het stempel van onderkant van de samenleving ooit af te schudden is. De drugs zijn uit het centrum, maar niet uit de andere wijken. Blake en haar collega Chiara Reining zagen de oudere garde junks uitsterven, psychiatrische problemen namen toe. Emile Roemer zegt: ‘Drugsproblemen lossen we als stad, en als provincie, niet alleen op, er is duurzame steun van het Rijk nodig. Deze regio biedt veel kansen op verbetering en groei.’

 

Nu nog een nieuwe burgemeester. ‘Niemand’ wil het worden, kopte een krant. Maar Roemer dan? Waarom doet hij het zelf niet? ‘Mijn privésituatie laat verhuizing echt niet toe’, zegt hij, ‘en ik vind dat een burgemeester in de stad moet wonen.’ ‘Ik gun Heerlen een Roemer!’, zegt PvdA'er Reinaerts gul. ‘Hij doet het heel goed en heeft ingangen in Den Haag, voor een grensstad erg belangrijk.’

Heerlen kampt met een imagoprobleem dat bestuurders afschrikt, schat Armand Leenaers in. ‘Parkstad, de samenwerking van zes gemeenten in de mijnstreek, kent fusieproblemen.’ De zestiger is, na veertig jaar Utrecht, in 2017 teruggekeerd naar zijn geboortestad. ‘Om privéredenen, maar ook omdat ik nieuw elan bespeur. Ik zie de problemen, maar de teneur is positief. De weg omhoog zoeken op eigen kracht, ik vind het fascinerend om van dichtbij te volgen.’ Voorbeelden genoeg. ‘Pal naast het Maankwartier heropende de Royal-bioscoop. Een van de mooiste van het land. En het migratieverleden is boeiend. De rest van Nederland weet dat niet. Het pop-up Migratiemuseum publiceerde er een boek over, Niet bang zijn.’

 

loflied op Heerlen

Heerlen blijft kwetsbaar, meent PvdA’er Reinaerts. ‘Er is een kleine elite, terwijl velen worstelen om rond te komen. Toen de kerk en de mijnen niet langer de baas waren, raakte men ontheemd. Er zijn straten waar grootvader de laatste was die werkte; tot in de derde generatie werkten de mijnsluitingen door.’

 

Het schemert, de avond valt. Heerlen is rauw, ruig, rood, groen, roestig, rafelig en ruimtelijk. Geen bontjassen, maar piercings. De stad van Mijnmuseum, goudwinkeltjes, tattooshops en een breakdancefestival. Het ruikt naar kansen, avontuur en Duitsland. Villa’s wisselen af met geteisterde huizen, de blinde muren bedekt met muurschilderkunst. Heerlen is doorleefd, een uitdaging: roest van oude industrie, littekens van hard werken. De Oostelijke Mijnstreek, dat is ons eigen Berlijn. Weerbarstig, niet ongeschonden en juist daarom ontroerend. ‘Heerlen’, zegt Remco de Zwart, ‘draagt de naam van de Heer. God ziet niet het lelijke broertje van Maastricht. Hij kijkt naar de mensen. God houdt van Heerlen.’ <

 © 2020  met trots gemaakt door de Vrienden van het Maankwartier en groenergras.